(μαρτυρούνται και τύποι γεν. εν. αρσ. και ουδ. οποιανού, θηλ. οποιανής και γεν. πληθ. οποιανών και αιτ. πληθ. αρσ. οποιανούς)
I.
Αναφορική αοριστολογική αντωνυμία που εισάγει ελεύθερες αναφορικές προτάσεις (δεν εμφανίζεται κατά κανόνα στην πρόταση εξαρτήσεως η λέξη στην οποία το αναφορικό αναφέρεται)
Α.
Σε θέση ουσιαστικού
1)
Η αναφορική αντωνυμία έχει θέση υποκειμένου στην αναφορική πρόταση που εισάγει
α.
Αν η αναφορική πρόταση που εισάγει η αναφορική αντωνυμία έχει θέση υποκειμένου στην πρόταση εξαρτήσεως (δηλ. το «όποιος» αναφέρεται στο εννοούμενο κατά κανόνα υποκείμενο της πρότασης εξαρτήσεως, συνήθως το «αυτός»), σε κάθε περίπτωση η αναφορική αντωνυμία τίθεται σε πτώση ονομαστική
β.
Αν η αναφορική πρόταση που εισάγεται με το «όποιος» έχει θέση αντικειμένου ή κάποια άλλη θέση εκτός υποκειμένου
β1.
Εφόσον η αναφορική πρόταση ακολουθεί την πρόταση εξαρτήσεως και έχει θέση συμπληρώματος, δηλ. είτε έχει τη θέση αντικειμένου σε αιτιατική είτε αιτιατικής ως στοιχείου εμπρόθετου προσδιορισμού είτε γενικής ως ονοματικού ετερόπτωτου προσδιορισμού, η λέξη στην πρόταση εξαρτήσεως στην οποία θα αναφερόταν η αναφορική αντωνυμία «όποιος» παραλείπεται και η αναφορική αντωνυμία ακολουθεί με έλξη την πτώση, την αιτιατική ή τη γενική που απαιτεί η σύνταξη της πρότασης εξαρτήσεως
β2.
Εφόσον η αναφορική πρόταση προηγείται της πρότασης εξαρτήσεως, τότε η αναφορική αντωνυμία τίθεται σε ονομαστική πτώση, επαναλαμβάνεται όμως στην ακόλουθη πρόταση εξαρτήσεως με αντίστοιχη δεικτική ή επαναληπτική στην πτώση που απαιτεί η σύνταξη της πρότασης εξαρτήσεως
2)
Όταν η αναφορική αντωνυμία στην αναφορική πρόταση έχει θέση αντικειμένου σε αιτιατική ή άλλη συντακτική θέση τότε:
α.
εάν η αναφορική πρόταση προηγείται λαμβάνει την πτώση που απαιτεί η σύνταξη της αναφορικής πρότασης συχνά, κυρίως όταν η αναφορική πρόταση δεν είναι υποκείμενο, επαναλαμβάνεται η έννοια της αναφορικής αντωνυμίας με δεικτική ή επαναληπτική αντωνυμία στην πρόταση εξαρτήσεως
β.
αν η αναφορική πρόταση ακολουθεί, τότε η αναφορική αντωνυμία προσαρμόζεται στην πτώση της συντακτικής θέσης που έχει η αναφορική πρόταση σε σχέση με την πρόταση εξαρτήσεως· σ’ αυτές τις περιπτώσεις αν υπάρχει αλλαγή της πτώσης της αναφορικής αντωνυμίας η πτώση που θα έπρεπε να λάβει δηλώνεται με τη δεικτική ή επαναληπτική αντωνυμία που ακολουθεί εντός της αναφορικής πρότασης· καμιά φορά βέβαια η αιτιατική ανθίσταται στην έλξη και δε γίνεται ονομαστική
Β.
Ως επιθετική αντωνυμία (σε θέση επιθετικού προσδιορισμού)· όσον αφορά την πτώση της αντωνυμίας ισχύουν σε γενικές γραμμές όσα αναφέρθηκαν στη χρήση της αντωνυμίας ως ουσιαστικού
Γ.
Η παρουσία των «και αν», «και να» ή του απλού «να» εντός της αναφορικής πρότασης ενισχύει την έννοια της αοριστίας και της γενικότητας, η οποία άλλοτε λειτουργεί ως αδιαφορία στην επιλογή, άλλοτε ως δήλωση ότι δεν υπάρχει καμία εξαίρεση, άλλοτε ως παραχώρηση και άλλοτε ως εναντίωση (και στην περίπτωση αυτή το «όποιος» μπορεί να είναι σε θέση ουσιαστικού ή επιθέτου)· ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτών των προτάσεων είναι ότι ορισμένες φορές φαίνεται να μην έχουν σχέση με κανέναν όρο της πρότασης εξαρτήσεως και μόνο η προσεκτική μελέτη μπορεί να μας οδηγήσει στο να εννοήσουμε κάποιον τέτοιον όρο· για παράδειγμα στην πρόταση «Όποια κι αν παντρευτεί, δεν αλλάζει ο χαρακτήρας του» θα μπορούσε να εννοηθεί στην πρόταση εξαρτήσεως το «με αυτή τη γυναίκα»
II.
Από την προηγούμενη χρήση της επιθετικής αναφορικής αοριστολογικής αντωνυμίας «όποιος» με άρθρο στην αρχή της αναφορικής πρότασης, λόγω της συχνής χρήσης και κατά παράλειψη του ρήματος της αναφορικής πρότασης, κατάντησε το «όποιος» να χρησιμοποιείται με άρθρο (οριστικό ή αόριστο) με αξία αόριστης επιθετικής αντωνυμίας, με τη σημασία του «κάθε λογής», του «οποιουδήποτε μεγέθους, ύφους κτλ.», του «όλοι», του «κάθε» κτλ.
